De Pikler-visie in de kinderopvang draait om vertrouwen in het kind en zijn eigen ontwikkeling. Kinderen krijgen ruimte om vanuit eigen initiatief te spelen, te bewegen en te ontdekken. Als pedagogisch professional bied je aandachtige verzorging en een passende omgeving, afgestemd op wat het kind laat zien.

Vertrouwen betekent daarbij niet dat een kind alles zelf moet kunnen. Het betekent dat we zijn initiatieven serieus nemen, tijd geven om te reageren en ruimte laten voor eigen ervaringen. Tegelijk kan het kind rekenen op onze aandacht, voorspelbaarheid en nabijheid. 

Vertrouwen is niet: je moet het zelf doen. Het is: je mag het ontdekken en ik ben er voor je.

Wat betekent de Pikler-visie praktisch op de groep?

In de dagelijkse kinderopvang krijgt vertrouwen op drie manieren vorm:

• Aandachtige verzorging: je vertelt wat je gaat doen, kijkt naar de reactie van het kind en geeft gelegenheid om deel te nemen.
• Ruimte voor eigen initiatief: kinderen mogen bewegen, spelen en herhalen in hun eigen tempo, zonder dat een volgende mijlpaal het doel is.
• Een passende omgeving: je biedt bereikbaar materiaal en voldoende bewegingsruimte, afgestemd op wat kinderen onderzoeken.

Die uitgangspunten hangen samen. Het gaat niet alleen om welk spelmateriaal er staat, maar ook om hoe je aanwezig bent en hoe kinderen de ruimte kunnen gebruiken.

Hoe groeit vertrouwen tijdens verzorgingsmomenten?

Bij de Pikler-visie denken mensen vaak aan vrij bewegen of een klimdriehoek. Maar eten, verschonen en aankleden zijn minstens zo belangrijk. Het zijn geen onderbrekingen van het spelen, maar momenten van aandacht, contact en samenwerking.

Denk aan het aantrekken van een vest. Je laat de mouw zien en vertelt wat je gaat doen. Daarna geef je het kind tijd om te reageren. Misschien beweegt het zijn arm naar je toe. Misschien kijkt het eerst en volgt de beweging wat later.

Het gaat niet om wachten totdat het kind alles zelf uitvoert. Het gaat om afstemmen: wat laat het zien en hoe kan het deelnemen?

Ook tijdens het eten staat die betrokkenheid centraal. Het originele Pikler-eetbankje biedt een passende plek voor een kind dat toe is aan zelf eten. Een plek om in rust te proeven, te kijken en het eten te onderzoeken.

De nadruk ligt niet op zelfstandigheid als prestatie, maar op autonomie: deelnemen op een manier die past bij de ontwikkeling en het tempo van het kind. Het meubel ondersteunt dat moment; de aandachtige relatie blijft de basis. 

Een vraag om bij stil te staan: geven we het kind werkelijk tijd om te reageren, of zijn we ondertussen al met de volgende handeling bezig?

Vrije bewegingsontwikkeling: ruimte voor eigen initiatief

Binnen de Pikler-visie krijgt een kind de ruimte om vanuit eigen initiatief en intrinsieke motivatie te bewegen en te ontdekken. Door te proberen, te herhalen en eigen ervaringen op te doen, leert het zijn lichaam en mogelijkheden kennen.

Als pedagogisch professionals creëren we een veilige, rustige omgeving met voldoende bewegingsruimte en passende materialen. We observeren wat het kind laat zien en stemmen de omgeving daarop af. Zo ontstaat een plek die uitnodigt tot bewegen en onderzoeken, zonder de richting vooraf te bepalen.

Een kind dat een helling bekijkt en daarna weer weggaat, hoeft die niet alsnog te beklimmen. Het mag terugkomen wanneer de belangstelling daar ligt.

Niet een volgende mijlpaal staat centraal, maar wat het kind zelf ervaart en ontdekt.

In onze Pikler-ontwikkellijn voor de kinderopvang lees je meer over deze manier van kijken. Niet als een stappenplan, maar als ondersteuning bij het observeren.

Welke speelomgeving past bij de Pikler-visie?

Vertrouwen in kinderen vraagt om een omgeving waarin zij hun initiatief ook kunnen volgen. Materiaal dat in hoge, volle bakken verdwijnt, is moeilijk te overzien. En spelmateriaal dat uitnodigt tot verplaatsen, vraagt ruimte om ermee te bewegen.

Kijk daarom eerst naar wat kinderen op jouw groep kunnen zien en bereiken. Kunnen ze materiaal pakken zonder andere spullen te moeten verplaatsen? Is er plek om ermee te spelen? Kunnen ze onderdelen combineren?

Vanuit die vragen werken we bij JUTTER & Co. met Ready to Play-speeleilanden. In bijvoorbeeld het speeleiland Kruipen & Ontdekken komen spel- en bewegingsmateriaal samen. Je biedt een passende combinatie aan, maar bepaalt niet hoe het kind die gebruikt.

Laat een opstelling ook een tijd beschikbaar. Kinderen mogen terugkeren naar een vertrouwde plek en verdergaan met wat hen bezighoudt. Niet iedere dag hoeft iets nieuws te brengen.

Ready to Play betekent niet dat het spel vastligt, maar dat het kind kan beginnen.

Welk spelmateriaal geeft ruimte aan herhaling?

Naast bewegingsmaterialen passen ook eenvoudige, open materialen bij deze manier van kijken. Het kind kan er zelf mee onderzoeken, zonder dat een uitkomst vooraf vaststaat.

Met draag-zit-kisten kunnen kinderen bijvoorbeeld dragen, vullen, omdraaien en weer legen. Een houten auto met laadbak geeft de mogelijkheid om verzamelde materialen naar een andere plek te vervoeren. Bij het insteek- en verzamelspel kunnen kinderen onderdelen onderzoeken, insteken en ordenen.

Dit zijn voorbeelden van aanvullend spelmateriaal dat bij de visie aansluit. Niet ieder passend materiaal is daarmee een officieel Pikler-original. Dat onderscheid houden we bewust zichtbaar.

Je hoeft bij het spelen niet steeds een nieuwe opdracht te geven. Een kind dat een kist opnieuw vult, kan nog volop betrokken zijn bij het verzamelen en verplaatsen. Kijk eerst naar wat er gebeurt voordat je iets verandert.

Ook bij open einde spelmateriaal blijft die ruimte voor eigen betekenis belangrijk. Het materiaal biedt mogelijkheden; het kind geeft het spel vorm.

Spelen is het resultaat. Er hoeft geen eindproduct te ontstaan of een nieuwe vaardigheid getoond te worden om het spel waardevol te laten zijn.

Onze deelsessie op de Landelijke Piklerdag: waarom de originals?

Deze samenhang tussen vertrouwen, omgeving en materiaal stond ook centraal tijdens de Landelijke Piklerdag in Borne. Met JUTTER & Co. waren we aanwezig en verzorgden we een deelsessie met de vraag: waarom nou de originals?

Daarbij keken we niet alleen naar de materialen zelf, maar vooral naar hun oorsprong.

De originele Pikler®-materialen zijn ontwikkeld vanuit jarenlang observeren van jonge kinderen in het Pikler Instituut in Boedapest. Hoe bewegen kinderen vanuit eigen initiatief? Hoe verplaatsen ze hun gewicht? Welke bewegingen herhalen ze?

Die observaties vormen het vertrekpunt van de oorspronkelijke ontwerpen. De hoogte, verhoudingen, vormgeving en afwerking hangen samen met de manier waarop kinderen het materiaal benaderen en gebruiken.

Daarom gaat originaliteit voor ons verder dan een herkenbare vorm. Het gaat om de kennis over jonge kinderen die aan het ontwerp ten grondslag ligt, én om het passend aanbieden van het materiaal.

Originele Pikler-materialen kiezen voor de kinderopvang

Bij de materiaalkeuze kijken we naar de bewegingservaring van de kinderen. Niet ieder kind onderzoekt hetzelfde en niet iedere groep heeft dezelfde opstelling nodig.

De originele Pikler-kruipkist biedt een laag hoogteverschil en kan open of gesloten worden aangeboden. Met de hellingen uit de Pikler-kruipheuvelset ontstaan andere bewegingservaringen. Je hoeft er geen parcours van te maken dat kinderen in een vaste volgorde doorlopen.

Het originele Pikler-labyrint biedt gelegenheid om ergens doorheen te kruipen terwijl de omgeving zichtbaar blijft. Wanneer de bewegingservaring verandert, kan hetzelfde materiaal op een andere manier worden onderzocht.

Bij de originele Pikler-klimdriehoek zijn onder meer de vaste spijlen, die niet meedraaien, en de onderlinge afstanden onderdeel van het ontwerp. Het bereiken van de bovenkant is geen doel. Ook bij de onderste spijlen kan een kind vastpakken, zijn gewicht verplaatsen en weer teruggaan. 

De vraag is dus niet of een kind alle mogelijkheden gebruikt, maar of het materiaal aansluit bij wat het zelf wil onderzoeken.

JUTTER & Co.: de enige officiële leverancier in de Benelux

JUTTER & Co. is de enige officiële leverancier van originele Pikler®-materialen in de Benelux: Nederland, België en Luxemburg.

Die rol is ontstaan vanuit onze ervaring in de kinderopvang en het contact met het Pikler Instituut in Boedapest. In 2023 begon een uitwisseling met pedagogen uit Boedapest, Nederland en Duitsland over kinderen, ontwikkeling en de rol van de volwassene.

Toen de vorige leverancier in de Benelux stopte, werden wij vanuit die bestaande samenwerking gevraagd deze rol over te nemen. Sindsdien werken we nauw samen met de fabrikant in Duitsland, waar de materialen volgens de richtlijnen van het Pikler Instituut worden geproduceerd.

Voor ons hoort daar ook kennisdeling bij. Niet alleen een kruipkist of klimdriehoek leveren, maar meedenken over de keuze, de opstelling en de aansluiting bij jullie pedagogische visie.

Hoe maak je vertrouwen zichtbaar op jouw groep?

Begin bij één dagelijkse situatie. Volg bijvoorbeeld een kind tijdens het spelen en beschrijf eerst wat je ziet, voordat je daar een oordeel aan verbindt.

“Het kind legt zijn handen op de rand, gaat terug en begint opnieuw” vertelt iets anders dan “Het lukt nog niet”. Die eerste beschrijving geeft ruimte om samen met collega’s te onderzoeken wat het kind bezighoudt.

Kijk vervolgens naar de omgeving. Is er voldoende bewegingsruimte? Is het materiaal bereikbaar? Past de opstelling bij wat het kind onderzoekt?

Kies één concrete aanpassing en observeer daarna opnieuw. Misschien leg je materiaal anders neer, maak je ruimte vrij of breng je onderdelen bij elkaar. Je hoeft niet meteen de hele groep opnieuw in te richten.

In onze praktische Pikler-gids voor de kinderopvang vind je voorbeelden en opdrachten om hiermee aan de slag te gaan. Ook wanneer je onderdelen van de Pikler-visie verweeft in jullie eigen pedagogische visie, biedt de gids aanknopingspunten.

Met advies over spelmateriaal en inrichting kijken we graag mee naar jullie kinderen, ruimte en manier van werken.

Vertrouwen begint bij aandachtig kijken. En bij een omgeving waarin kinderen vanuit hun eigen motivatie kunnen spelen, bewegen en ontdekken.