Tijdens de Landelijke Piklerdag in Borne stond vertrouwen centraal. Met JUTTER & Co. waren we aanwezig en verzorgden we een deelsessie over originele Pikler®-materialen. Een dag om kennis te delen en stil te staan bij de manier waarop we naar kinderen, spel en ontwikkeling kijken.

Want vertrouwen klinkt vanzelfsprekend. Maar wat betekent het wanneer een kind steeds dezelfde beweging herhaalt? Wanneer het tijdens het aankleden tijd nodig heeft om te reageren? Of wanneer het materiaal anders gebruikt dan wij hadden verwacht?

Binnen de Pikler-visie wordt vertrouwen zichtbaar in die dagelijkse momenten. In onze aandacht, de tijd die we geven en de omgeving die we creëren. Niet door te bepalen wat een kind moet bereiken, maar door ruimte te geven aan wat het zelf wil onderzoeken.

Dat was ook het vertrekpunt van onze deelsessie: waarom nou de originals? Wat hebben de oorspronkelijke Pikler-materialen te maken met vertrouwen in de ontwikkeling van het kind?

Wat betekent vertrouwen binnen de Pikler-visie?

Binnen de Pikler-visie wordt het jonge kind gezien als competent en actief betrokken bij zijn eigen ontwikkeling. Het neemt initiatief, onderzoekt en doet ervaringen op in zijn eigen tempo. De volwassene zorgt voor een aandachtige relatie en een omgeving die daarbij aansluit. 

Vertrouwen betekent niet dat een kind alles al kan. Het betekent dat we serieus nemen wat het probeert en aangeeft. Dat we niet alleen kijken naar wat nog niet lukt, maar ook naar wat er al gebeurt.

Een kind dat een materiaal steeds opnieuw vastpakt en neerlegt, is ergens mee bezig. Een kind dat een helling bekijkt en daarna weer weggaat, hoeft niet alsnog naar boven. Het mag kiezen, terugkeren en ontdekken op een moment dat past bij zijn eigen belangstelling.

Tegelijkertijd kan het kind op de volwassene rekenen. Op aandacht, voorspelbaarheid en nabijheid. Ruimte voor eigen initiatief en een betrouwbare relatie horen bij elkaar.

Vertrouwen is niet: je moet het zelf doen. Het is: je mag het ontdekken en ik ben er voor je.

Waarom begint vertrouwen bij aandachtige verzorging?

Bij Pikler denken mensen vaak aan vrij bewegen of een klimdriehoek. Maar eten, verschonen en aankleden zijn minstens zo belangrijk. Juist tijdens deze verzorgingsmomenten krijgt de relatie tussen kind en volwassene vorm.

We zien verzorging niet als een onderbreking van het spelen. Het zijn momenten van aandacht, contact en samenwerking. Je vertelt wat je gaat doen, kijkt naar de reactie van het kind en geeft gelegenheid om deel te nemen. 

Denk aan het aantrekken van een vest. Je laat de mouw zien en vertelt wat je gaat doen. Daarna is er tijd voor een reactie. Misschien beweegt het kind zijn arm naar je toe. Misschien kijkt het eerst en volgt de beweging wat later.

Het gaat niet om wachten totdat het kind alles zelf uitvoert. Het gaat om afstemmen: wat laat het kind zien, waar kan het aan deelnemen en hoe sluit je daarop aan?

In onze praktische Pikler-gids beschrijven we deze momenten als een belangrijke basis voor vertrouwen. Een kind wordt niet alleen verzorgd, maar is betrokken bij zijn eigen verzorging.

Een vraag om op de groep bij stil te staan: geven we het kind werkelijk tijd om te reageren, of zijn we ondertussen al met de volgende handeling bezig?

Vrije bewegingsontwikkeling: ruimte voor eigen initiatief.

Binnen de Pikler-visie krijgt een kind de ruimte om vanuit eigen initiatief en intrinsieke motivatie te bewegen en te ontdekken. Door te proberen, te herhalen en eigen ervaringen op te doen, leert het zijn lichaam en mogelijkheden kennen. Ieder kind volgt daarin zijn eigen tempo.

Als pedagogisch professionals creëren we een omgeving met voldoende bewegingsruimte en passende materialen. We observeren wat het kind laat zien en stemmen de omgeving daarop af. Zo ontstaat een plek die uitnodigt tot bewegen en onderzoeken, zonder de richting vooraf te bepalen.

Vertrouwen betekent ruimte geven aan dat proces. Niet een volgende mijlpaal staat centraal, maar wat het kind zelf ervaart en ontdekt. 

Onze deelsessie: waarom originele Pikler-materialen?

Tijdens onze deelsessie stonden de originele Pikler-materialen centraal. Niet als losse producten, maar als onderdeel van een pedagogische visie. Waarom zijn ze op deze manier ontworpen? En wat betekent dat voor de omgeving die we kinderen aanbieden?

Achter de originele Pikler-materialen zit jarenlang observeren van jonge kinderen in het Pikler Instituut in Boedapest. Hoe bewegen kinderen vanuit eigen initiatief? Hoe verplaatsen ze hun gewicht? Welke bewegingen herhalen ze? En wat hebben zij nodig om hun eigen mogelijkheden te onderzoeken?

Die observaties vormen het vertrekpunt van de oorspronkelijke ontwerpen. Niet een oefening die een kind moet uitvoeren, maar de natuurlijke bewegingsontwikkeling van jonge kinderen. 

De hoogte, verhoudingen, vormgeving en afwerking horen bij die gedachte. Het zijn geen losse uiterlijke kenmerken. Ze hebben te maken met hoe een kind het materiaal benadert, vastpakt en gebruikt.

Daarom gaat de vraag naar originele materialen voor ons verder dan de herkenbare vorm van een klimdriehoek. Het gaat om de kennis over kinderen die aan het ontwerp ten grondslag ligt.

De oorspronkelijke materialen en de pedagogische gedachte erachter horen bij elkaar.

JUTTER & Co.: de enige officiële leverancier van originele Pikler-materialen in de Benelux.

JUTTER & Co. is de enige officiële leverancier van originele Pikler-materialen in de Benelux: Nederland, België en Luxemburg.

Die rol is ontstaan vanuit onze ervaring in de kinderopvang en het contact met het Pikler Instituut in Boedapest. In 2023 ontstond een uitwisseling met pedagogen uit Boedapest, Nederland en Duitsland. We spraken niet alleen over materialen, maar vooral over kinderen: hoe zij bewegen en spelen, wat zij nodig hebben en welke rol de volwassene daarin heeft.

Toen de vorige leverancier van de originele Pikler-materialen in de Benelux stopte, werden wij vanuit die bestaande samenwerking gevraagd deze rol over te nemen. Sindsdien werken we nauw samen met de fabrikant in Duitsland, waar de materialen worden geproduceerd volgens de richtlijnen van het Pikler Instituut in Boedapest.

Voor ons betekent dat meer dan materialen leveren. Het betekent ook blijven leren, vragen stellen en de kennis achter het materiaal delen. Zodat een kruipkist of klimdriehoek niet zomaar een plek op de groep krijgt, maar onderdeel wordt van een omgeving die aansluit bij de kinderen.

Pikler-materialen in de kinderopvang: aansluiten bij wat het kind laat zien.

Bij het kiezen van Pikler-materialen kijken we naar de ontwikkeling en bewegingservaring van het kind. 

De originele Pikler-kruipkist kan open of gesloten worden aangeboden. Een kind kan de rand onderzoeken, erin bewegen of het lage hoogteverschil verkennen. Met de hellingen uit de Pikler-kruipheuvelset ontstaan andere bewegingservaringen. Een glad oppervlak geeft daarbij een andere ervaring dan een helling met vilt.

Je hoeft er geen parcours van te maken dat kinderen in een bepaalde volgorde doorlopen. Misschien blijft een kind lange tijd bij dezelfde rand. Misschien beweegt het langs het materiaal of komt het steeds terug bij dezelfde helling.

Ook het originele Pikler-labyrint kan op verschillende manieren worden onderzocht. Een kind kan erdoorheen kruipen en ondertussen de omgeving blijven zien. Wanneer zijn bewegingservaring verandert, kan hetzelfde materiaal interessant worden om zich aan op te trekken en verder te verkennen. 

Bij de originele Pikler-klimdriehoek is de bovenkant bereiken niet het doel. Ook bij de onderste spijlen kan een kind kijken, vastpakken, zijn gewicht verplaatsen en weer teruggaan. De vaste spijlen, die niet meedraaien, en de onderlinge afstanden maken deel uit van het oorspronkelijke ontwerp.

Het materiaal hoeft dus niet volledig te worden gebruikt om iets te betekenen. We kijken naar de ervaring van het kind, niet naar hoeveel onderdelen of mogelijkheden het al benut.

Meer hierover lees je in onze Pikler-ontwikkellijn voor de kinderopvang. Niet als een stappenplan, maar als een manier van kijken naar wat kinderen laten zien.

Het Pikler-eetbankje: autonomie tijdens een dagelijks moment.

Dezelfde manier van kijken komt terug bij het eten. Ook daar zoeken we een omgeving waarin het kind actief kan deelnemen, passend bij zijn ontwikkeling.

Het originele Pikler-eetbankje biedt een passende plek voor een kind dat toe is aan zelf eten. Een plek om in rust te proeven, te ruiken, te kijken en het eten te onderzoeken.

De nadruk ligt niet op zelfstandigheid als doel, maar op autonomie. Het kind mag deelnemen in zijn eigen tempo. De volwassene neemt de tijd, kijkt naar lichaamstaal en stemt daarop af. 

Het eetbankje is dus geen middel om een kind zo snel mogelijk alles zelf te laten doen. Het maakt deel uit van een verzorgingsmoment waarin aandacht, contact en deelname centraal staan.

Zo komt vertrouwen ook terug in iets wat iedere dag gebeurt: we stemmen de omgeving en ons handelen af op het kind.

Spelmateriaal binnen de Pikler-visie: ruimte voor herhaling.

Naast de originele Pikler-materialen besteden we in onze gids aandacht aan aanvullend spelmateriaal dat bij de visie aansluit. Het onderscheid is belangrijk: niet ieder passend spelmateriaal is een officieel Pikler-original. Wel kan het ruimte bieden voor dezelfde uitgangspunten, zoals eigen initiatief, herhaling en spel zonder vaste uitkomst.

Denk aan de draag-zit-kisten. Kinderen kunnen ze dragen, verplaatsen, omdraaien, vullen en weer legen. Een kist kan een zitplek zijn, maar ook een verzamelplek of onderdeel van een eigen verhaal. 

Met een houten auto met laadbak kunnen kinderen materialen meenemen en op een andere plek weer uitladen. Het spel blijft niet op één plek: er wordt verzameld, vervoerd en opnieuw gekozen.

Ook het insteek- en verzamelspel krijgt in onze gids nadrukkelijk een plek. Kinderen kunnen onderdelen onderzoeken, verzamelen, insteken en ordenen. De belangstelling komt vanuit het kind, dat een handeling zo vaak kan herhalen als het wil. 

Die ruimte voor eigen betekenis zie je ook bij open einde spelmateriaal. Het materiaal biedt mogelijkheden, zonder dat vooraf vaststaat wat ermee gemaakt of gedaan moet worden.

Spelen is het resultaat. Er hoeft geen eindproduct te ontstaan of een nieuwe vaardigheid getoond te worden. Het onderzoeken, ervaren en opnieuw proberen is op zichzelf waardevol.

Een speelomgeving binnen de Pikler-visie: uitnodigen zonder het spel in te vullen.

Vertrouwen in kinderen betekent niet dat de omgeving er minder toe doet. Juist de inrichting en de manier waarop materiaal wordt aangeboden, vragen aandacht.

Een kind kan moeilijk kiezen wanneer materiaal in hoge, volle bakken verdwijnt. En materiaal dat uitnodigt tot verplaatsen, vraagt ook ruimte om ermee te bewegen.

Daarom kijken we niet alleen naar wat er op de groep aanwezig is, maar ook naar hoe het klaarstaat. Zijn de materialen zichtbaar en bereikbaar? Kunnen kinderen ze combineren? Is er voldoende ruimte rondom om ermee te spelen?

Vanuit die gedachte hebben we onze Ready to Play-speeleilanden ontwikkeld. Een voorbeeld is het speeleiland Kruipen & Ontdekken, waarin spel- en bewegingsmateriaal samen worden aangeboden.

Een speeleiland legt niet vast wat een kind moet doen. Je kiest materialen die bij elkaar passen en biedt ze overzichtelijk aan. Het kind kiest waar het naartoe gaat, wat het pakt en hoe het ermee speelt. 

Laat zo’n opstelling ook een tijd beschikbaar. Kinderen mogen terugkeren naar een vertrouwde plek en verdergaan met wat hen bezighoudt. Niet iedere dag hoeft iets nieuws te brengen.

Ready to Play betekent niet dat het spel vastligt, maar dat het kind kan beginnen.

Vertrouwen op de groep: samen leren kijken.

Hoe geef je deze manier van werken een plek in de dagelijkse praktijk? In onze gids nodigen we pedagogisch professionals uit om te beginnen met observeren.

Kies één kind en volg het spel. Waar gaat het naartoe? Welk materiaal wordt gepakt? Wordt er gecombineerd, verplaatst of herhaald?

Beschrijf eerst wat je ziet. “Het kind legt zijn handen op de rand, gaat terug en begint opnieuw” vertelt iets anders dan “Het lukt nog niet”. Vanuit die beschrijving kun je samen onderzoeken wat het kind bezighoudt en hoe de omgeving daarbij aansluit.

Kijk daarna naar de ruimte. Is het materiaal bereikbaar? Blijft er voldoende bewegingsruimte vrij? Zijn er materialen die elkaar kunnen aanvullen, maar nu ver uit elkaar staan?

Je hoeft niet meteen de hele groep opnieuw in te richten. Kies één concrete aanpassing en kijk daarna opnieuw. Dat kan het anders neerleggen van materiaal zijn, het vrijmaken van ruimte of het combineren van onderdelen die nu los van elkaar worden aangeboden. 

Zo wordt vertrouwen iets wat je samen zichtbaar maakt. Niet door voortdurend meer aan te bieden, maar door aandachtiger te kijken naar wat er al gebeurt.

Van de Landelijke Piklerdag naar jullie kinderopvang.

De vraag uit onze deelsessie, waarom nou de originals?, gaat voor ons over die samenhang. Over de oorsprong van de materialen, de kennis achter de ontwerpen en de omgeving waarin kinderen ermee spelen en bewegen.

Als enige officiële leverancier van originele Pikler-materialen in de Benelux willen we bij JUTTER & Co. niet alleen het materiaal beschikbaar maken, maar ook de pedagogische gedachte erachter delen.

Daarvoor hebben we onze praktische Pikler-gids voor de kinderopvang gemaakt. Een gids over originele materialen, inrichting en ontwikkeling, met praktijkvoorbeelden en opdrachten om samen naar de eigen groep te kijken.

Ook wanneer je onderdelen van de Pikler-visie verweeft in jullie eigen pedagogische visie, kun je bewust kijken naar verzorgingsmomenten, materiaalkeuze en de ruimte voor eigen initiatief. Kleine aanpassingen kunnen een passend begin zijn.

Bekijk onze originele Pikler-materialen voor de kinderopvang of neem contact op voor advies over spelmateriaal en inrichting. We kijken graag mee naar wat past bij jullie kinderen, ruimte en manier van werken.

Vertrouwen begint bij aandachtig kijken. En bij een omgeving waarin kinderen vanuit hun eigen motivatie kunnen spelen, bewegen en ontdekken.